హైసెన్బర్గ్ అంచనాను అణు పురావస్తు విశ్లేషణ ప్రశ్నార్థకం చేస్తోంది
నాజీ జర్మనీ అణు ప్రయోగం విజయానికి దూరంగానే ఉందని యురేనియం క్యూబుల ఆధునిక పరీక్షలు సూచిస్తున్నాయి
నాజీ జర్మనీ యుద్ధకాల అణు ప్రోగ్రామ్పై తాజా అణు పురావస్తు విశ్లేషణలు కొత్త నిర్ధారణను ముందుకు తెచ్చాయి. వెర్నర్ హైసెన్బర్గ్ బృందం తమ రియాక్టర్ ప్రయోగం స్వయం నిలిచే చైన్ రియాక్షన్కు దగ్గరగా ఉందని భావించినా, మిగిలిన యురేనియం క్యూబుల ఆధారాలు అది గణనీయంగా దూరంలోనే నిలిచిందని చూపుతున్నాయి.
రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో జర్మన్ అణు ప్రయత్నానికి కేంద్ర వ్యక్తిగా ఉన్న హైసెన్బర్గ్, యురేనియం లోహ క్యూబులను హెవీ వాటర్లో వేలాడదీసిన రియాక్టర్ అమరికపై పని చేశాడు. ఆధునిక శాస్త్రీయ పరీక్షలు ఆ క్యూబుల మూలం, స్వచ్ఛత, పరిమాణం, ప్రయోగ అమరికను తిరిగి అంచనా వేసే ప్రయత్నంగా సాగుతున్నాయి. ఈ పరిశోధనల సారాంశం ప్రకారం జర్మన్ వ్యవస్థ క్రిటికాలిటీకి చేరలేదు. ముఖ్యంగా హెవీ వాటర్ కొరత, పూర్తి స్థాయి డిజైన్ లోపాలు, విడివిడిగా నడిచిన పరిశోధనా బృందాల మధ్య సమన్వయం లేకపోవడం ఆ ప్రోగ్రామ్ను వెనక్కి నెట్టాయి.
పరిశోధకులు చెప్పినట్లు, “బతికి మిగిలిన యురేనియం క్యూబులు చరిత్రకు చిన్న వస్తువుల్లా కనిపించినా, అవి ఆ రియాక్టర్ నిజంగా ఎంత దూరం వెళ్లిందో చెప్పే భౌతిక సాక్ష్యాలు.” అణు పురావస్తు అధ్యయన బృందంలోని పరిశోధకులు తమ శాస్త్రీయ వివరణలో ఈ వ్యాఖ్య చేశారు. “హైసెన్బర్గ్ తన చివరి ప్రయోగాన్ని పనిచేయడానికి దగ్గరగా ఉందని అర్థం చేసుకున్నట్లు కనిపించినా, పదార్థాల లెక్కలు మరియు న్యూట్రాన్ ప్రవర్తన విశ్లేషణ వేరే దిశను సూచిస్తున్నాయి,” అని వారు చెప్పారు.
హైసెన్బర్గ్ 1932లో భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి అందుకున్న సిద్ధాంత భౌతిక శాస్త్రవేత్త. అనిశ్చితి సూత్రంతో ఆయనకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు వచ్చింది. అయితే రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో నాజీ జర్మనీ అణు విభజనను శక్తి లేదా ఆయుధ అవసరాలకు వినియోగించగలదా అన్న ప్రశ్నలో ఆయన పాత్ర తీవ్ర చారిత్రక చర్చకు దారితీసింది. తాజా అణు పురావస్తు పని ఆ నైతిక చర్చకు తీర్పు చెప్పడం కాదు; కానీ సాంకేతికంగా జర్మన్ ప్రయోగం ఎక్కడ నిలిచిందో కొలిచే ప్రయత్నమని పరిశోధకులు స్పష్టం చేశారు.
HIGHLIGHTS
- హైసెన్బర్గ్ బృందం క్రిటికాలిటీని సాధించలేదు
- యురేనియం క్యూబులపై ఆధునిక అణు పురావస్తు పరీక్షలు
- హెవీ వాటర్ కొరత జర్మన్ ప్రోగ్రామ్ను ప్రభావితం చేసింది
- హైసెన్బర్గ్ 1932 నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత
- నాజీ అణు ప్రయత్నం బాంబుకు దూరంగానే ఉంది
జర్మన్ రియాక్టర్ డిజైన్లో యురేనియం క్యూబులు హెవీ వాటర్లో లాటిస్ రూపంలో అమర్చబడ్డాయి. హెవీ వాటర్ న్యూట్రాన్లను నెమ్మదింపజేసి చైన్ రియాక్షన్ కొనసాగేందుకు సహాయపడే మోడరేటర్గా అవసరమైంది. కానీ నార్వేలోని వెమోర్క్ ప్లాంట్పై మిత్రదేశాల విధ్వంస చర్యలు జర్మనీ సరఫరాను తీవ్రంగా దెబ్బతీశాయి. “హెవీ వాటర్ సరిపడా లేకుండా, సరైన జ్యామితి లేకుండా, ప్రయోగం స్వయం నిలిచే స్థితికి రావడం సాధ్యం కాలేదు,” అని అణు రియాక్టర్ చరిత్రపై పనిచేసిన ఒక శాస్త్రీయ బృందం తన విశ్లేషణలో తెలిపింది.
జర్మన్ అణు ప్రోగ్రామ్ ఒకే కేంద్రం నుంచి నడిచిన సమగ్ర ప్రాజెక్ట్ కాదు. పలు బృందాలు వేర్వేరు ప్రదేశాల్లో పనిచేశాయి. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత అనేక యురేనియం క్యూబులు కనిపించకుండా పోయాయి; కొన్ని ల్యాబొరేటరీలు, మ్యూజియాలు, ప్రైవేట్ కలెక్షన్లలో మిగిలాయి. ఇప్పుడు వాటి మూలాన్ని గుర్తించడం ద్వారా ఏ క్యూబులు హైసెన్బర్గ్ ప్రయోగానికి చెందినవి, ఏవి ఇతర జర్మన్ బృందాలవి అన్నది అంచనా వేస్తున్నారు. “క్యూబుల చరిత్రను గుర్తించడం ద్వారా ప్రోగ్రామ్ స్థాయి, పంపిణీ, ప్రయోగాల వాస్తవ పరిమాణం బయటపడుతుంది,” అని పరిశోధకులు చెప్పారు.
ఈ ఫలితాలు జర్మనీ అణు బాంబు నిర్మాణానికి ఎంత దగ్గరగా వచ్చిందన్న దీర్ఘకాల ప్రశ్నకు మరింత స్పష్టత ఇస్తున్నాయి. అణు బాంబుకు అవసరమైన ఆయుధ స్థాయి పదార్థం ఉత్పత్తి చేయాలంటే పనిచేసే రియాక్టర్ లేదా వేరే విస్తృత పారిశ్రామిక సామర్థ్యం అవసరం. జర్మన్ ప్రయోగం రియాక్టర్ క్రిటికాలిటీనే సాధించకపోవడంతో ఆ మార్గం ముందుకు సాగలేదు. హైసెన్బర్గ్ అంచనా, ప్రయోగ ఫలితాల భౌతిక పరిమితులు, యుద్ధ పరిస్థితుల్లో సరఫరా అడ్డంకులు కలిసి చూస్తే జర్మన్ ప్రోగ్రామ్ మిత్రదేశాల మాన్హాటన్ ప్రాజెక్ట్ స్థాయికి చేరలేదని ఈ విశ్లేషణ బలపరుస్తోంది.
అణు పురావస్తు పరిశోధన తదుపరి దశలో మిగిలిన క్యూబుల రసాయన, ఐసోటోప్ లక్షణాల పోలికపై దృష్టి పెట్టనుంది. శాస్త్రవేత్తలు వాటి తయారీ మూలాలు, యుద్ధకాల బదిలీలు, ప్రయోగ స్థలాల మధ్య సంబంధాలను మరింత ఖచ్చితంగా పటంగా రూపొందించాలనుకుంటున్నారు. ఈ పని పూర్తయితే నాజీ జర్మనీ అణు ప్రోగ్రామ్పై ఉన్న అపోహలు తగ్గి, చారిత్రక వాదనలు భౌతిక ఆధారాలతో మరింత కచ్చితంగా పరిశీలించబడే అవకాశం ఉంది.
