ప్రభుత్వ పాఠశాలల అల్పాహారానికి స్థానిక రైతుల ఉత్పత్తుల కొనుగోలుపై తెలంగాణ ప్రభుత్వం కసరత్తు
విద్యార్థులకు నాణ్యమైన ఆహారం, రైతులకు నేరుగా మార్కెట్ కల్పించే విధానంపై అధికారుల స్థాయిలో పరిశీలన కొనసాగుతోంది
తెలంగాణలో ప్రభుత్వ పాఠశాలల అల్పాహార పథకానికి అవసరమైన ఆహార పదార్థాలను స్థానిక రైతుల నుంచే నేరుగా కొనుగోలు చేసే ప్రతిపాదనపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అధికారుల స్థాయిలో కసరత్తు ముమ్మరం చేసింది. విద్యార్థులకు పోషకాహారం, రైతులకు స్థిరమైన మార్కెట్ కల్పించాలన్న లక్ష్యంతో ఈ విధానాన్ని పరిశీలిస్తోంది.
ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో చదువుతున్న విద్యార్థులకు అల్పాహార పథకం ద్వారా నాణ్యమైన ఆహారం అందించడాన్ని మరింత బలోపేతం చేయాలనే దిశగా ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిపాదనను ముందుకు తీసుకొస్తోంది. బియ్యం, కూరగాయలు, పప్పులు, గుడ్లు వంటి అవసరమైన ఆహార పదార్థాలను సాధ్యమైనంత వరకు సంబంధిత ప్రాంతాల రైతులు, రైతు సంఘాలు లేదా గుర్తింపు పొందిన స్థానిక సరఫరా వ్యవస్థల ద్వారా సేకరించే అవకాశం అధికారుల పరిశీలనలో ఉంది. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి సంబంధిత శాఖల అధికారులతో ఈ అంశంపై సమీక్ష నిర్వహించినట్లు ప్రభుత్వ వర్గాలు తెలిపాయి. కొనుగోలు విధానం, నాణ్యతా ప్రమాణాలు, సరఫరా సమయపాలన, చెల్లింపుల విధానం వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు సిద్ధమైన తర్వాతే తుది నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంది.
ప్రభుత్వం ఈ ప్రతిపాదనను కేవలం పాఠశాల ఆహార సరఫరా పరంగా మాత్రమే కాకుండా, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు మద్దతు ఇచ్చే విధానంగా కూడా పరిశీలిస్తోంది. ప్రస్తుతం రైతులు తమ ఉత్పత్తులను మార్కెట్లో విక్రయించేటప్పుడు ధరల హెచ్చుతగ్గులు, మధ్యవర్తులపై ఆధారపడటం, తక్షణ చెల్లింపుల సమస్యలు వంటి అంశాలను ఎదుర్కొంటున్నారు. ప్రభుత్వ అవసరాలకు అనుగుణంగా ముందస్తు కొనుగోలు వ్యవస్థ ఏర్పడితే రైతులకు ఒక స్థిరమైన కొనుగోలు మార్గం అందే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో పాఠశాలల వంటశాలలకు సమీప ప్రాంతాల నుంచి తాజా ఉత్పత్తులు చేరే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. ఈ విధానం అమలులోకి వస్తే రైతులకు గిట్టుబాటు ధరలపై భరోసా, విద్యార్థులకు స్థానికంగా లభించే పోషకాహారం అనే రెండు లక్ష్యాలు ఒకేసారి సాధ్యమవుతాయని అధికారులు భావిస్తున్నారు.
విద్యాశాఖ అధికారుల ప్రకారం, అల్పాహార పథకానికి అవసరమైన పదార్థాల సరఫరా వ్యవస్థలో ఏ మార్పు చేసినా పాఠశాలల దినచర్యకు అంతరాయం కలగకుండా ఉండటం ప్రధాన ప్రమాణంగా తీసుకోనున్నారు. ఒక జిల్లా లేదా ఎంపిక చేసిన కొన్ని మండలాల్లో పైలట్ విధానంగా అమలు చేసి, దాని ఫలితాల ఆధారంగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తరించే అంశం కూడా పరిశీలనలో ఉందని తెలిసింది. రైతుల నుంచి నేరుగా కొనుగోలు చేయాలంటే ఉత్పత్తుల పరిమాణం, నాణ్యత, నిల్వ సామర్థ్యం, రవాణా, వంట కేంద్రాలకు చేరే సమయం వంటి అంశాల్లో సమన్వయం అవసరం అవుతుంది. అందుకే వ్యవసాయ, విద్య, పౌర సరఫరాలు, మహిళా సంఘాలు, స్థానిక సంస్థల భాగస్వామ్యంపై అధికారులు చర్చిస్తున్నారు.
“విద్యార్థులకు అందే ఆహారం నాణ్యతలో రాజీ ఉండకూడదు. రైతులకు ఉపయోగపడే విధానం ఉంటే దాన్ని అమలు చేయడానికి అవసరమైన వ్యవస్థను బలంగా రూపొందించాలి,” అని ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి అధికారులతో నిర్వహించిన సమీక్షలో చెప్పినట్లు ప్రభుత్వ వర్గాలు తెలిపాయి. ఈ వ్యాఖ్యల ఆధారంగా శాఖలు తమ తమ బాధ్యతలపై ప్రాథమిక నివేదికలు సిద్ధం చేస్తున్నాయి. నేరుగా కొనుగోలు అంటే కేవలం రైతుల నుంచి సరుకు తీసుకోవడం మాత్రమే కాదని, నాణ్యత పరీక్ష, ధర నిర్ణయం, సరఫరా బాధ్యత, చెల్లింపుల సమయం వంటి అంశాలు కూడా దానిలో భాగమవుతాయని అధికారులు పేర్కొంటున్నారు.
HIGHLIGHTS
- స్థానిక రైతుల నుంచి నేరుగా కొనుగోలుపై కసరత్తు
- అల్పాహార పథకానికి బియ్యం, కూరగాయలు, పప్పులు పరిశీలనలో
- నాణ్యత, సరఫరా, చెల్లింపులపై మార్గదర్శకాలు అవసరం
- పైలట్ విధానం అమలు చేసే అవకాశం
- తుది నిర్ణయం ప్రభుత్వ సమీక్ష అనంతరం
వ్యవసాయ శాఖ అధికారులు రైతుల ఉత్పత్తులను పాఠశాలల అవసరాలకు అనుసంధానించేందుకు జిల్లా స్థాయి ప్రణాళిక కీలకమని అభిప్రాయపడుతున్నారు. ఒక ప్రాంతంలో బియ్యం ఎక్కువగా లభిస్తే, మరొక ప్రాంతంలో కూరగాయలు లేదా పప్పుధాన్యాల సరఫరా సామర్థ్యం ఉండవచ్చు. అందువల్ల ప్రతి జిల్లాలోని పంట నమూనాలు, పాఠశాలల సంఖ్య, విద్యార్థుల అవసరాలు, సరఫరా దూరం వంటి వివరాలు సేకరించాల్సి ఉంటుంది. “స్థానికంగా లభించే ఉత్పత్తులను ప్రభుత్వ అవసరాలకు అనుసంధానిస్తే రైతులకు నిరంతర డిమాండ్ ఏర్పడుతుంది,” అని వ్యవసాయ శాఖకు చెందిన ఒక సీనియర్ అధికారి తెలిపారు. అయితే, సరఫరాలో ఆలస్యం లేదా నాణ్యత సమస్యలు ఎదురైతే పథకంపై ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉన్నందున ముందస్తు నియంత్రణ వ్యవస్థ తప్పనిసరి అవుతుందని ఆయన చెప్పారు.
విద్యార్థుల తల్లిదండ్రుల దృష్టిలో ఈ ప్రతిపాదనలో ప్రధాన అంశం ఆహార నాణ్యత. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో అల్పాహారం అందించడం వల్ల ఉదయం ఖాళీ కడుపుతో తరగతులకు వచ్చే పిల్లల సంఖ్య తగ్గిందని పాఠశాల స్థాయి అధికారులు చెబుతున్నారు. ఇప్పుడు స్థానిక రైతుల నుంచి తాజా ఉత్పత్తులు వస్తే ఆహారంలో నాణ్యత పెరగొచ్చని కొందరు ఉపాధ్యాయులు భావిస్తున్నారు. “పిల్లలకు సమయానికి, వేడిగా, శుభ్రంగా ఆహారం అందడం మా ప్రధాన ఆందోళన. సరఫరా వ్యవస్థ బలంగా ఉంటే ఈ నిర్ణయం పాఠశాలలకు ఉపయోగపడుతుంది,” అని హైదరాబాద్ పరిధిలోని ఒక ప్రభుత్వ పాఠశాల ప్రధానోపాధ్యాయుడు చెప్పారు.
అయితే అమలులో కొన్ని సవాళ్లు ఉన్నాయని అధికారులు అంగీకరిస్తున్నారు. రైతుల నుంచి నేరుగా కొనుగోలు చేసే వ్యవస్థలో ధర నిర్ణయ విధానం పారదర్శకంగా ఉండాలి. మార్కెట్ ధర కంటే తక్కువగా కొనుగోలు చేస్తే రైతులకు ప్రయోజనం ఉండదు; అధిక ధరలకు కొనుగోలు చేస్తే పథక ఖర్చు పెరుగుతుంది. అందువల్ల జిల్లా స్థాయిలో ధరల కమిటీలు, నాణ్యత తనిఖీ బృందాలు, డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థ అవసరమవుతాయని చర్చ జరుగుతోంది. రైతులకు చెల్లింపులు ఆలస్యం కాకుండా ఉండేందుకు ప్రత్యేక నిధి కేటాయింపు లేదా ముందస్తు బడ్జెట్ అమలు పద్ధతులపై కూడా పరిశీలన జరుగుతోంది.
ఈ విధానంలో మహిళా సంఘాలు, రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు, సహకార సంఘాల పాత్రపై కూడా ప్రభుత్వం దృష్టి సారిస్తోంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాంతాల్లో పాఠశాలల ఆహార పథకాల అమలులో మహిళా సంఘాలు భాగస్వామ్యం అవుతున్నాయి. వాటిని రైతులతో అనుసంధానిస్తే స్థానిక స్థాయి సరఫరా గొలుసు బలపడుతుందని అధికారులు భావిస్తున్నారు. రైతు సంఘాల ద్వారా సమూహంగా సరఫరా జరిగితే చిన్న రైతులకు కూడా అవకాశాలు లభించే అవకాశం ఉంది. అదే సమయంలో సరఫరా బాధ్యత ఒకే వ్యక్తి లేదా మధ్యవర్తి చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కాకుండా ఉండేలా వ్యవస్థ రూపొందించాలన్న అభిప్రాయం అధికార వర్గాల్లో ఉంది.
ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం ప్రతిపాదన దశలో ఉన్న ఈ విధానంపై శాఖల మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచుతోంది. విద్యాశాఖ పాఠశాలల అవసరాలపై, వ్యవసాయ శాఖ స్థానిక ఉత్పత్తుల లభ్యతపై, పౌర సరఫరాల శాఖ నిల్వ మరియు పంపిణీ విధానంపై వివరాలు సమర్పించనున్నట్లు సమాచారం. ఈ నివేదికల ఆధారంగా ముఖ్యమంత్రి స్థాయిలో మరో సమీక్ష జరిగే అవకాశం ఉంది. ఆ తరువాత పైలట్ జిల్లాలు, కొనుగోలు విధానం, నాణ్యతా ప్రమాణాలు, చెల్లింపుల షెడ్యూల్పై ప్రభుత్వం స్పష్టమైన ప్రకటన చేసే అవకాశం ఉంది. తుది నిర్ణయం వెలువడే వరకు రైతులు, పాఠశాలలు, తల్లిదండ్రులు ఈ విధానం ఎలా రూపుదాల్చుతుందో ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నారు.