అడవులను కాపాడిన మహిళల పాత్రపై కొత్త చర్చ
భగీరథి దేవి, చామి ముర్ము, కింక్రి దేవి వంటి పర్యావరణ కార్యకర్తల సేవలు మళ్లీ ప్రజా చర్చలోకి వచ్చాయి
భారతదేశంలో అడవులు, నీరు, వైల్డ్లైఫ్, స్థానిక జీవనోపాధి రక్షణలో కీలకంగా పనిచేసిన మహిళల పాత్రపై పర్యావరణ వర్గాల్లో ఈ వారం కొత్త చర్చ ప్రారంభమైంది. భగీరథి దేవి, చామి ముర్ము, కింక్రి దేవి వంటి కార్యకర్తల కృషి ప్రధానంగా గుర్తింపు పొందాలన్న అభిప్రాయం బలపడుతోంది.
వివిధ రాష్ట్రాల్లో గ్రామీణ, ఆదివాసీ ప్రాంతాలకు చెందిన మహిళలు అడవుల పరిరక్షణను కేవలం పర్యావరణ అంశంగా కాకుండా జీవన హక్కుల ప్రశ్నగా ముందుకు తెచ్చారు. స్థానికుల నీటి వనరులు, మేత భూములు, ఇంధన కలప, చిన్న అటవీ ఉత్పత్తులు, పంటల భద్రత అన్నీ అడవులతో ముడిపడి ఉండటంతో, ఈ పోరాటాలు కుటుంబాల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్నీ తాకాయి. కొన్ని ప్రాంతాల్లో టింబర్ మాఫియాలకు వ్యతిరేకంగా మహిళలు నిలబడగా, మరికొన్ని చోట్ల కమ్యూనిటీ ఆధారిత కన్జర్వేషన్ నమూనాలు నిర్మించారు. వారి కథలు సెలబ్రిటీ కథలుగా మారకపోయినా, వేలాది ప్రజల జీవనంపై ప్రభావం చూపిన ఉద్యమాలుగా నిలిచాయి.
పర్యావరణ పరిశోధకుల ప్రకారం, భగీరథి దేవి వంటి మహిళలు గ్రామ స్థాయి నిర్ణయాల్లో అడవి సంరక్షణకు ప్రాధాన్యం తీసుకువచ్చారు. చామి ముర్ము వంటి కార్యకర్తలు కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ ద్వారా చెట్ల పెంపకం, అడవుల పునరుద్ధరణ, మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంలో పనిచేశారు. కింక్రి దేవి పేరు అక్రమ తవ్వకాలు, పర్వత ప్రాంతాల పర్యావరణ నష్టం, స్థానిక జీవనోపాధులపై ప్రభావం వంటి అంశాలతో అనుసంధానమైంది. వారి పని ఒకే విధమైన ఉద్యమం కాదు; ప్రాంతం, సమస్య, సామాజిక పరిస్థితి ఆధారంగా మారిన ప్రజా ప్రతిస్పందనగా నిపుణులు వివరిస్తున్నారు.
“అడవి పరిరక్షణను మహిళలు ఇంటి ఆర్థిక భద్రతతో, నీటి హక్కుతో, భవిష్యత్ తరాల జీవనంతో అనుసంధానించారు,” అని పర్యావరణ సామాజిక శాస్త్రవేత్త డాక్టర్ అనురాధ రావు శుక్రవారం హైదరాబాద్లో జరిగిన చర్చలో అన్నారు. “వారి పేర్లు పాఠ్యపుస్తకాల్లో తక్కువగా కనిపించినా, స్థానిక జ్ఞాపకాల్లో అవి బలంగా ఉన్నాయి,” అని ఆమె అన్నారు.
HIGHLIGHTS
- భగీరథి దేవి, చామి ముర్ము, కింక్రి దేవి పేర్లు చర్చలోకి వచ్చాయి
- అడవి సంరక్షణ జీవనోపాధితో ముడిపడింది
- టింబర్ మాఫియాలు, అక్రమ తవ్వకాలపై స్థానిక నిరసనలు జరిగాయి
- కమ్యూనిటీ ఆధారిత కన్జర్వేషన్లో మహిళల పాత్ర కీలకం
అటవీ హక్కుల రంగంలో పనిచేసే కార్యకర్తలు, మహిళల భాగస్వామ్యం లేకుండా కన్జర్వేషన్ చర్యలు నిలకడగా ఉండవని చెబుతున్నారు. ప్రభుత్వ పథకాలు, అటవీ శాఖ చర్యలు, కోర్ట్ ఆదేశాలు అవసరమైనప్పటికీ, గ్రామస్థాయి పర్యవేక్షణ లేకుండా అడవుల రక్షణ సాధ్యం కాదని వారు పేర్కొంటున్నారు. ముఖ్యంగా ఆదివాసీ మహిళలు ఏ చెట్టు ఎప్పుడు పండిస్తుంది, ఏ వాగు ఎండిపోతోంది, ఏ జంతువు మార్గం మారింది వంటి అంశాలను రోజువారీ అనుభవంతో గుర్తించగలరని నిపుణులు చెబుతున్నారు.
“కన్జర్వేషన్ అంటే కేవలం చెట్లు లెక్కించడం కాదు; ఆ చెట్లతో బతికే ప్రజలను కూడా లెక్కలోకి తీసుకోవాలి,” అని అటవీ హక్కుల కార్యకర్త మంజుల హెంబ్రమ్ శనివారం చెప్పారు. “చామి ముర్ము వంటి నాయకులు మహిళలను ప్రేక్షకులుగా కాకుండా నిర్ణయాధికారులుగా మార్చారు,” అని ఆమె అన్నారు.
ఈ మహిళల పేర్లు విస్తృత ప్రజా చరిత్రలో ఎందుకు తక్కువగా నిలిచాయన్న ప్రశ్న కూడా చర్చలో ఉంది. గ్రామీణ మహిళల ఉద్యమాలు చాలాసార్లు స్థానిక భాషల్లో, స్థానిక సంస్థల్లోనే నమోదయ్యాయి. జాతీయ మీడియా, నగర కేంద్రిత పర్యావరణ చర్చలు పెద్ద ఉద్యమాలపై దృష్టి పెట్టగా, చిన్న గ్రామాల్లో జరిగిన దీర్ఘకాలిక పోరాటాలు విస్తృత గుర్తింపును పొందలేదు. పర్యావరణ చరిత్రకారులు దీన్ని డాక్యుమెంటేషన్ లోటు, లింగ అసమానత, ప్రాంతీయ అసమానతల మిళిత ఫలితంగా చూస్తున్నారు.
“వీరిని ‘ఫారెస్ట్ మదర్స్’ అని పిలవడం కవితాత్మకంగా ఉండొచ్చు; కానీ వారి పని రాజకీయంగా, సామాజికంగా చాలా స్పష్టమైనది,” అని చరిత్ర పరిశోధకురాలు ప్రొఫెసర్ లలితా నాయక్ అన్నారు. “అవార్డులు లేకపోవడం వల్ల చరిత్ర చిన్నది కాదు; ఆధారాలు సేకరించకపోవడం వల్ల మన గుర్తింపు చిన్నదవుతుంది,” అని ఆమె అన్నారు.
పర్యావరణ సంస్థలు ఇప్పుడు ఇలాంటి మహిళల జీవితం, ఉద్యమ పద్ధతులు, స్థానిక ప్రభావంపై మరింత వ్యవస్థబద్ధమైన డాక్యుమెంటేషన్ అవసరమని సూచిస్తున్నాయి. విద్యా సంస్థలు, అటవీ శాఖ, గ్రామ సంఘాలు కలిసి స్థానిక కన్జర్వేషన్ నాయకుల పేర్లను నమోదు చేస్తే భవిష్యత్ విధానాలకు సహాయపడుతుందని నిపుణులు చెబుతున్నారు. రాబోయే నెలల్లో పర్యావరణ గుంపులు రాష్ట్రాల వారీగా మహిళా కన్జర్వేషన్ కార్యకర్తల వివరాలను సేకరించి ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని భావిస్తున్నాయి.
