ఒకప్పుడు అపశకునంగా భావించిన పక్షులను కాపాడేందుకు వేలాది మంది మహిళలు ముందుకొస్తే ఎలా ఉంటుంది? పక్షుల గూళ్లను రక్షించడం నుంచి వాటి గురించి గ్రామాల్లో అవగాహన కల్పించడం వరకు మహిళలే కీలక పాత్ర పోషిస్తే? అసోంకు చెందిన పర్యావరణ కార్యకర్త, వన్యప్రాణి జీవశాస్త్రవేత్త డాక్టర్ పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ ఈ ఆలోచనను కార్యరూపంలోకి తీసుకొచ్చారు. అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్న హర్గిలా పక్షుల సంరక్షణ కోసం గ్రామీణ మహిళలను సంఘటితం చేసి, పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు వారి ఆర్థిక స్వావలంబనకు కూడా బాటలు వేశారు.
పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ ఎవరు?
పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ అసోంకు చెందిన వన్యప్రాణి జీవశాస్త్రవేత్త. గౌహతి విశ్వవిద్యాలయంలో జంతుశాస్త్రంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించారు. పక్షులపై ఆసక్తితో పరిశోధనలు ప్రారంభించిన ఆమె, అరుదైన గ్రేటర్ అడ్జుటెంట్ స్టార్క్‌ సంరక్షణను తన జీవిత లక్ష్యంగా మార్చుకున్నారు.
అసోంలో ఈ పక్షిని స్థానికంగా హర్గిలా అని పిలుస్తారు. పెద్ద శరీరం, ప్రత్యేకమైన రూపం, ఆహారం సేకరించే విధానం కారణంగా గతంలో చాలామంది ఈ పక్షులను ఇష్టపడేవారు కాదు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో వాటిని అపశకునంగా భావించేవారు. అవి గూళ్లు కట్టిన చెట్లను నరికివేయడం వల్ల పక్షుల సంతానోత్పత్తికి ముప్పు ఏర్పడేది.
2007లో అసోంలోని గ్రామాల్లో హర్గిలా పక్షుల గూళ్లు, పిల్లలకు ఎదురవుతున్న ప్రమాదాలను గమనించిన పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ వాటిని కాపాడేందుకు కృషి ప్రారంభించారు. పక్షులను రక్షించాలంటే వాటి గురించి ప్రజల ఆలోచనల్లో మార్పు రావాలని ఆమె గుర్తించారు.
హర్గిలా ఆర్మీని ఎందుకు ఏర్పాటు చేశారు?
పక్షుల సంరక్షణకు కేవలం పరిశోధనలు చేస్తే సరిపోదని పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ భావించారు. పక్షులు నివసించే గ్రామాల్లోని ప్రజలు కూడా వాటి రక్షణలో భాగస్వాములు కావాలి. ముఖ్యంగా కుటుంబాలు, స్థానిక సమాజంపై ప్రభావం చూపగల మహిళలను ఈ కార్యక్రమంలో భాగం చేయాలని నిర్ణయించారు.
దీంతో గ్రామీణ మహిళలను సంఘటితం చేసి హర్గిలా ఆర్మీ అనే మహిళా బృందాన్ని నిర్మించారు. 2014 నాటికి ఈ ఉద్యమం బలమైన రూపాన్ని సంతరించుకుంది. మహిళలు పక్షుల గూళ్లను గుర్తించడం, గూళ్లు ఉన్న చెట్లను రక్షించడం, గూళ్ల నుంచి కిందపడిన పిల్లలకు సహాయం అందించడం, గ్రామస్థులకు అవగాహన కల్పించడం వంటి పనుల్లో పాల్గొంటున్నారు.
ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (UNEP) తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఈ ఉద్యమంలో 10,000 మందికి పైగా మహిళలు భాగస్వాములయ్యారు. స్థానిక సమాజాన్ని పక్షుల సంరక్షణలో భాగం చేయడం ఈ కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన అంశం.
Highlights:
అరుదైన హర్గిలా పక్షుల సంరక్షణ కోసం పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ కృషి.
గ్రామీణ మహిళలతో ఏర్పాటైన హర్గిలా ఆర్మీ.
పక్షుల గూళ్లు, పిల్లలను రక్షించడంతో పాటు పర్యావరణంపై అవగాహన.
చేనేత ఉత్పత్తుల ద్వారా మహిళలకు ఆదాయ అవకాశాలు.
2022లో ఐక్యరాజ్యసమితి ఛాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ పురస్కారం.
హర్గిలా పక్షులను కాపాడేందుకు మహిళలు ఏం చేస్తున్నారు?
హర్గిలా ఆర్మీ సభ్యులు పక్షుల సంరక్షణను తమ సమాజంలో ఒక బాధ్యతగా మార్చేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు.
గూళ్ల రక్షణ: పక్షులు గూళ్లు కట్టిన చెట్లను నరికివేయకుండా స్థానికులకు అవగాహన కల్పిస్తున్నారు.
పిల్లలకు సహాయం: గూళ్ల నుంచి కిందపడిన లేదా గాయపడిన పక్షి పిల్లలను రక్షించి, అవసరమైన సహాయం అందించేందుకు సంబంధిత బృందాలతో కలిసి పనిచేస్తున్నారు.
ప్రజల్లో అవగాహన: పాటలు, నృత్యాలు, సంప్రదాయ వేడుకల ద్వారా హర్గిలా పక్షుల ప్రాముఖ్యతను ప్రజలకు తెలియజేస్తున్నారు.
పర్యావరణ పరిరక్షణ: పక్షుల నివాస ప్రాంతాలు, చెట్లు, చిత్తడి నేలలను కాపాడే కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటున్నారు.
గతంలో ఇబ్బందిగా భావించిన పక్షులనే ఇప్పుడు గ్రామస్థులు తమ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక గుర్తింపుగా చూడడం ఈ ఉద్యమంలో వచ్చిన ముఖ్యమైన మార్పు.
పక్షుల సంరక్షణతో మహిళలకు ఆదాయం ఎలా వస్తోంది?
పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ కృషిలో ప్రత్యేకమైన అంశం.. పర్యావరణ పరిరక్షణను మహిళల జీవనోపాధితో అనుసంధానించడం. అసోంలో చేనేతకు ఉన్న ప్రాధాన్యాన్ని ఉపయోగించుకొని, హర్గిలా పక్షి ఆకృతులను వస్త్రాలపై నేయడం, అలాంటి ఉత్పత్తులను విక్రయించడం వంటి కార్యక్రమాలకు ప్రోత్సాహం అందించారు.
మహిళలకు చేనేత మగ్గాలు, నూలు, శిక్షణ వంటి సదుపాయాలు కల్పించేందుకు ప్రయత్నించారు. కొందరు మహిళలు హర్గిలా ఆకృతులతో వస్త్రాలు, సంచులు, ఇతర హస్తకళా ఉత్పత్తులను తయారు చేసి విక్రయిస్తున్నారు.
దీంతో పక్షుల సంరక్షణపై అవగాహన విస్తరించడమే కాకుండా, మహిళలకు తమ నైపుణ్యాలను ఉపయోగించి ఆదాయం సంపాదించే అవకాశం కూడా ఏర్పడుతోంది. ఈ కార్యక్రమం మహిళల్లో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెంచుతూ, పర్యావరణ పరిరక్షణలో వారి పాత్రను మరింత బలపరుస్తోంది.
పూర్ణిమా దేవి బర్మన్‌కు ఎలాంటి గుర్తింపు లభించింది?
పక్షుల సంరక్షణ, సమాజ భాగస్వామ్యం, మహిళల సాధికారత కోసం చేసిన కృషికి పూర్ణిమా దేవి బర్మన్‌కు పలు గుర్తింపులు లభించాయి. 2017లో భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా నారీ శక్తి పురస్కారం అందుకున్నారు. అదే ఏడాది పక్షుల సంరక్షణకు చేసిన కృషికి విట్లీ అవార్డు కూడా పొందారు.
2022లో ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం అందించే ఛాంపియన్స్ ఆఫ్ ది ఎర్త్ పురస్కారానికి ఎంపికయ్యారు. 2024లో విట్లీ గోల్డ్ అవార్డును కూడా అందుకున్నారు. ఈ గుర్తింపులు ఆమె వ్యక్తిగత కృషితో పాటు గ్రామీణ మహిళల భాగస్వామ్యంతో సాగిన సంరక్షణ ఉద్యమానికి లభించిన గౌరవంగా నిలిచాయి.
ఈ కథనం మనకు ఏం నేర్పిస్తుంది?
పర్యావరణాన్ని కాపాడటం ప్రభుత్వాలు, నిపుణుల బాధ్యత మాత్రమే కాదు. స్థానిక ప్రజలు కూడా భాగస్వాములైతే ప్రకృతి సంరక్షణ మరింత ప్రభావవంతంగా మారుతుంది. అదే సమయంలో మహిళలకు నైపుణ్యాలు, ఆదాయ అవకాశాలు కల్పిస్తే వారు కుటుంబ ఆర్థిక స్థితిని మెరుగుపరచడంతో పాటు సమాజంలోనూ నాయకత్వ పాత్ర పోషించగలరు.
పూర్ణిమా దేవి బర్మన్ ప్రయాణం చెప్పే ముఖ్యమైన సందేశం ఇదే.. ప్రకృతిని కాపాడటం, మహిళలను సాధికారులుగా తీర్చిదిద్దటం ఒకేసారి సాధ్యమే. ఒక పక్షిని రక్షించాలనే ఆలోచనతో ప్రారంభమైన ప్రయత్నం, వేలాది మహిళలను కలిపిన ఉద్యమంగా ఎదగడం ఆమె పట్టుదలకు నిదర్శనం.