Platform Economyలో మహిళల డిజిటల్ ఆర్థిక సాధికారతకు సవాళ్లు
భారత్లో ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీ వేగంగా విస్తరిస్తున్నప్పటికీ.. మహిళల భాగస్వామ్యం, డిజిటల్ ఆర్థిక సామర్థ్యం, అధికారిక రుణాలకు ప్రాప్యత ఇంకా పరిమితంగానే ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో మహిళల డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ ఇన్క్లూజన్ను పెంచాల్సిన అవసరాన్ని ILO–NCAER సంయుక్త పాలసీ బ్రీఫ్ ప్రస్తావించింది.
న్యూఢిల్లీ: International Labour Organization (ILO), National Council of Applied Economic Research (NCAER) సంయుక్తంగా “Advancing Women’s Digital Financial Inclusion in the Platform Economy” పేరుతో పాలసీ బ్రీఫ్ను ఆగస్టు 24, 2026న విడుదల చేశాయి. భారతదేశంలోని ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీలో మహిళల భాగస్వామ్యం, డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ వినియోగం, అధికారిక రుణాలకు వారి ప్రాప్యత వంటి అంశాలను ఈ నివేదిక పరిశీలించింది.
వేగంగా విస్తరిస్తున్న Platform Economy
డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్ల ద్వారా కార్మికులు, వినియోగదారులు, సేవలందించేవారిని అనుసంధానిస్తూ ఏర్పడే ఆర్థిక వ్యవస్థను Platform Economyగా పిలుస్తారు.
భారత్లో ప్లాట్ఫామ్ వర్క్ఫోర్స్ 2020లో 77 లక్షలు ఉండగా.. 2024–25 నాటికి అది 1.2 కోట్లకు పెరిగింది. 2029–30 నాటికి ఈ సంఖ్య 2.35 కోట్లకు చేరుతుందని అంచనా.
అయితే ఈ వృద్ధిలో మహిళల భాగస్వామ్యం చాలా తక్కువగా ఉంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో టూ-వీలర్ డెలివరీ డ్రైవర్లలో మహిళల వాటా 1 శాతం కంటే తక్కువగా ఉన్నట్లు పాలసీ బ్రీఫ్ పేర్కొంది.
బ్యాంకు ఖాతాల విషయంలో భారీ పురోగతి
భారత్లో మహిళల బ్యాంకింగ్ ప్రాప్యత గత దశాబ్దంలో గణనీయంగా పెరిగింది. 2014లో మహిళల బ్యాంకు ఖాతా యాజమాన్యం 43 శాతంగా ఉండగా.. 2024 నాటికి అది 89 శాతానికి చేరింది.
అయితే బ్యాంకు ఖాతా ఉండటం మాత్రమే డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ ఇన్క్లూజన్కు సరిపోవడం లేదు. డిజిటల్ బ్యాంకింగ్ సేవలను వాస్తవంగా ఉపయోగించే సామర్థ్యంలో లింగ అంతరం ఇంకా స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
15 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సున్న భారతీయ మహిళల్లో కేవలం 25.2 శాతం మంది మాత్రమే ఆన్లైన్ బ్యాంకింగ్ లావాదేవీలు నిర్వహించగలిగితే.. పురుషుల్లో ఈ వాటా 47.1 శాతంగా ఉంది.
డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ సామర్థ్యంలోనూ అంతరం
డిజిటల్ ఆర్థిక సేవలకు ప్రాప్యతతో పాటు వాటిని సమర్థంగా ఉపయోగించగల సామర్థ్యం కూడా కీలకం.
పాలసీ బ్రీఫ్ ప్రకారం, కేవలం 18 శాతం మహిళలు మాత్రమే డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు. పురుషుల్లో ఈ వాటా 30.1 శాతంగా ఉంది.
ఈ అంతరం మహిళలు డిజిటల్ చెల్లింపులు, బ్యాంకింగ్, రుణాలు, ఇతర అధికారిక ఆర్థిక సేవలను పూర్తిస్థాయిలో వినియోగించడంలో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నారని సూచిస్తోంది.
మహిళలకు రుణాలు ఎందుకు కీలకం?
ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీలో పనిచేసే మహిళలకు ఆదాయం ఉన్నప్పటికీ సంప్రదాయ బ్యాంకింగ్ రుణాలను పొందడం కొన్నిసార్లు కష్టంగా మారుతుంది. ముఖ్యంగా భూమి లేదా ఆస్తిని **కోలాటరల్ (Collateral)**గా చూపించే సామర్థ్యం లేని మహిళలకు ఈ సమస్య మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
ఈ నేపథ్యంలో పాలసీ బ్రీఫ్ Cash Flow-Based Lendingను ఒక ప్రత్యామ్నాయంగా సూచించింది.
ప్లాట్ఫామ్ ద్వారా వచ్చే చెల్లింపుల డిజిటల్ రికార్డులను పరిశీలించి.. వ్యక్తి ఆదాయం, నగదు ప్రవాహం, తిరిగి చెల్లించే సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేసి రుణాలు అందించడం ఈ విధానంలోని ప్రధాన ఆలోచన.
ఇలాంటి విధానం సంప్రదాయ ఆస్తి ఆధారిత రుణాల పరిధిలోకి రాని మహిళలకు అధికారిక క్రెడిట్ అందుబాటును పెంచే అవకాశం కల్పిస్తుంది.
Digital Public Infrastructureతో కొత్త అవకాశాలు
భారత్లోని Digital Public Infrastructure (DPI) కూడా మహిళల ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని పెంచడంలో ఉపయోగపడగలదని పాలసీ బ్రీఫ్ పేర్కొంది.
ప్రత్యేకంగా Account Aggregator framework, e-Shram records వంటి డిజిటల్ వ్యవస్థలను ఉపయోగించి వ్యక్తుల ఆర్థిక, ఉపాధి సంబంధిత సమాచారాన్ని వారి అనుమతితో ఉపయోగించుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
దీంతో ప్లాట్ఫామ్ వర్కర్ల ఆదాయ ప్రవాహానికి సంబంధించిన సమాచారం రుణదాతలకు అందుబాటులోకి వచ్చి.. సంప్రదాయ ఆస్తి ఆధారిత అంచనాలకు ప్రత్యామ్నాయంగా మారే అవకాశం ఉంది.
మహిళల ప్లాట్ఫామ్ ఉద్యోగాలకు ఆర్థిక సేవలు ఎందుకు ముఖ్యం?
మహిళల ప్లాట్ఫామ్ వర్క్లో భాగస్వామ్యం కేవలం ఉద్యోగ అవకాశాలతో మాత్రమే సంబంధం కలిగి ఉండదు. రుణ ప్రాప్యత, డిజిటల్ ఆర్థిక సామర్థ్యం, రవాణా మరియు మొబిలిటీ వంటి అంశాలు కూడా వారి ఉద్యోగ అవకాశాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
అందువల్ల మహిళలకు డిజిటల్ బ్యాంకింగ్, అధికారిక రుణాలు, డిజిటల్ చెల్లింపులు, ఆర్థిక అవగాహన వంటి సేవలు అందుబాటులోకి రావడం ద్వారా ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీలో వారి భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచే అవకాశం ఉంది.
ముందున్న సవాలు
భారత్లో మహిళల బ్యాంకు ఖాతా యాజమాన్యం గణనీయంగా పెరిగినా.. ఖాతా నుంచి వాస్తవిక డిజిటల్ ఆర్థిక వినియోగం వరకు ఉన్న అంతరాన్ని తగ్గించడం ఇప్పుడు ప్రధాన సవాలుగా మారింది.
ప్లాట్ఫామ్ ఎకానమీ వేగంగా విస్తరిస్తున్న సమయంలో మహిళలకు డిజిటల్ ఫైనాన్షియల్ సామర్థ్యం, సులభమైన అధికారిక రుణాలు, డిజిటల్ మౌలిక వసతులు అందుబాటులోకి వస్తే.. అది వారి ఆర్థిక స్వావలంబనతో పాటు ఉపాధి అవకాశాలను కూడా బలోపేతం చేయగలదు.
మహిళల బ్యాంకు ఖాతాల సంఖ్య పెరగడం మొదటి అడుగు మాత్రమే.. ఆ ఖాతాలను సురక్షితంగా, సమర్థంగా ఉపయోగించగల డిజిటల్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం తదుపరి కీలక దశ.
